Gazlarda (ve havada) nem ölçümleri ve katıhal maddelerde rutubet ölçümleri; insan sağlığı ve konforunun sağlanmasından enerji, gıda, ilaç sektörleri, pil ve elektronik üretimi, hava durumu ve iklim gibi birçok alanda önem taşımaktadır.
Nem laboratuvarının ana amacı nem ve rutubet niteliklerini, başta havanın bağıl nemi olmak üzere mutlak nem, çiy-noktası ve kırağı-noktası sıcaklıkları, su buharının kısmi basıncı, fraksiyonu ve oranı, çeşitli gazlardaki su miktarı, katı hal ve toz şeklinde malzemelerde su miktarı (uçucu bileşenler dahil), vb’nın SI birimlerine ve/veya ilgili standartlara izlenebilir şekilde ölçümlerini gerçekleştirmek için altyapının oluşturulması, korunması ve yaygınlaştırılmasıdır. Ayrıca, hava sıcaklığının ITS-90’ a (Uluslararası Sıcaklık Ölçeği-1990) göre izlenebilir ölçülmesi de bu laboratuvarın kapsamındadır. Bağıl nem ölçümlerinde hava sıcaklığının doğru ölçülmesi büyük önem taşımaktadır. Halihazırda laboratuvarda hava sıcaklığı ölçümlerinin belirsizliği -10 °C ile 70 °C aralığında 0,07 °C ve 70 °C ile 90 °C aralığında 0,2 °C (k=2) seviyesine indirilmiş durumdadır ve bu belirsizliklerin daha da düşürülmesi için çalışmalar devam etmektedir. Örneğin, hava sıcaklığında 1 °C’lik bir hata bağıl nem ölçümlerinde 5 %rh’nin üzerinde bir hataya yol açmaktadır.
Halihazırda göstergeli ve göstergesiz (yazılım bağlantılı) çeşitli higrometrelerin, nem algılayıcılarının, nem ve sıcaklık veri kaydedicileri ve vericilerinin, çiy-noktası nem ölçerlerin, ortam koşulları kaydedicilerin ve hava sıcaklığı termometrelerinin SI birimlerine izlenebilir kalibrasyonları gerçekleştirilmektedir.
Nem ve hava sıcaklığı niteliklerinin ölçülmesinin yanı sıra belli bir hava sıcaklığında belli bir bağıl neme sahip ortamların oluşturulması çalışmaları da Nem Laboratuvarı kapsamında gerçekleştirilmektedir. Çeşitli standartlar ve protokollere göre ortam koşullandırma ve nesnenin bu ortama maruz bırakılması testleri de bu laboratuvarda gerçekleştirilmektedir.
Nem laboratuvarının bir diğer amacı izlenebilir ve yüksek doğrulukla rutubet ölçümlerinin gerçekleştirilmesine yöneliktir. Laboratuvarda çeşitli katıhal (toz şeklindekiler dahil) maddelerin içerdikleri su miktarlarının/rutubetin çeşitli metotlarla (birincil seviye ve SI-birimlere izlenebilir su içerik ölçümü, kurutma ile kütle kaybı,
v-KF titrasyonu, vb.) tayini ve belgelendirilmesi de bu laboratuvarın kapsamındadır. Özellikle, tahıl ürünlerinde rutubet ölçümlerinin yüksek doğrulukla yapılması amacına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Toprak rutubet ölçümleri için yeni izlenebilir (ve temassız) ölçümler laboratuvarın amaçları arasındadır.
Bunların yanı sıra, özellikle uzay uygulamaları, ilaç ve elektronik sektörlerinde kullanılan ultra kuru (<50 ppb) havadaki eser su miktarının tayini için gerçek zamanlı ölçüm sistemi özel amaçlı ölçümler için kullanılmaktadır.
Ayrıca Nem ve Rutubet ölçümleri, belirsizlik hesaplamaları ve diğer benzer konularda eğitimler ve danışmanlık hizmeti verilmektedir.
Laboratuvar çeşitli uluslararası anahtar karşılaştırmalara, ikili laboratuvarlar arası karşılaştırmalara ve çok uluslu araştırma projelerine katılarak verilen hizmetlerin uluslararası nitelikte hayata geçirilmesini sağlamaktadır. Ayrıca ülke içi laboratuvarlar arası karşılaştırmalar gerçekleştirilerek izlenebilirlik ve ölçüm doğruluğu ulusal çapta temin edilmektedir.
Halihazırda laboratuvar Nem ve Rutubet alanlarındaki BIPM çalışma grupları, EURAMET, COOMET, GULFMET ve SMIIC teknik komitelerinin üyesidir.
İzlenebilir kalibrasyonlar:
Eğitim ve danışmanlık:
Nem metrolojisi kapsamında birinci seviye bağıl nem ve hava sıcaklık ölçümleri, 11 %rh ile 95 %rh aralığındaki bağıl nem değerlerinde -10 °C ile 70 °C aralığındaki hava sıcaklık değerlerinde referans çiy-noktası nem ve hava sıcaklık ölçer kullanılarak atmosfer basıncında gerçekleştirilmektedir.
İkinci seviye bağıl nem ve hava sıcaklık ölçümleri, 20 %rh ile 90 %rh bağıl nem değerlerinde 10 °C ile 90 °C aralığındaki hava sıcaklık değerlerinde referans çiy-noktası nem ve hava sıcaklık ölçer kullanılarak atmosfer basıncında gerçekleştirilmektedir.
Hava sıcaklık ölçümleri -10 °C ile 70 °C aralığında nem kaynağında, -40 °C ile 100 °C aralığında iklimlendirme kabinlerinde atmosfer basıncında yapılmaktadır.
Çiy-noktası ölçümleri -30 °C ile 60 °C kırağı/çiy-noktası sıcaklık aralığında ve -10 °C ile 70 °C aralığındaki hava sıcaklık değerlerinde kabin içinde veya hava hattında atmosfer basıncında gerçekleştirilmektedir.
-80 °C ile 10 °C aralığındaki kırağı/çiy-noktası ölçümleri ise hava hattında ve referans çiy-noktası nem ölçer kullanılarak atmosfer basıncında gerçekleştirilmektedir.
Malzemede rutubet ölçümleri kapsamında Kurutma ile Kütle Kaybı (Loss-on-Drying) yöntemi ile sıkıştırılmış talaş, kağıt ve benzeri malzemelerin 2,7 %mc ile 26,6 %mc aralığındaki rutubet miktarı ölçümleri yapılmaktadır.
| Sistem | Kapasite |
|---|---|
| Birincil seviye çiy-noktası sıcaklığı ölçüm sistemi | Atmosfer basıncında -80 °C ile 10 °C çiy/kırağı-noktası sıcaklığı aralığı |
| Birincil seviye bağıl nem ve hava sıcaklığı ölçüm sistemi |
Atmosfer basıncında;
-35 °C ile 60 °C çiy/kırağı-noktası sıcaklığı aralığı -10 °C ile 70 °C hava sıcaklığı aralığı 11 %rh ile 95 %rh bağıl nem aralığı |
| İkincil seviye bağıl nem ve hava sıcaklığı ölçüm sistemi |
Atmosfer basıncında;
-40 °C ile 180 °C hava sıcaklığı aralığı 10 °C ile 95 °C hava sıcaklığı aralığında 10 %rh ile 95 %rh bağıl nem aralığı |
| Malzemede rutubet miktarı ölçüm sistemi 2,7 %mc ile 26,6 %mc aralığı | 2,7 %mc ile 26,6 %mc aralığı |
* Laboratuvarımızdaki hizmetler 21 °C ± 3,0 °C sıcaklık ve ( 45 ± 15) % rh nem değerlerindeki ortam şartlarında verilmektedir.
Bağlantı: https://www.prispectemp.ptb.de/home
Bağlantı: https://www.sommet-project.eu/home
Bağlantı: https://www.prometh2o.eu/
Bağlantı: https://www.meteomet.org/
E-posta: ume@tubitak.gov.tr
Telefon: 0 (262) 679 5000
